U herinnert zich die fietstocht nog. De geleende fiets, de lekke band, het water bij een boerderij. Maar als u het wilt opschrijven, blijft het bij drie losse zinnen. Waar begint u? Hoe maakt u er een verhaal van dat ook iemand anders graag leest?
Deze week beginnen we juist met die losse zinnen. U hoeft geen schrijver te zijn en ook geen heel levensboek te maken. Eén klein voorval is genoeg. Met ChatGPT maakt u er een korte tekst van. Daarna volgt de belangrijkste stap: controleren of het nog steeds úw herinnering is.
Uw herinnering, uw woorden
AI kan zinnen ordenen en een eerste versie voorstellen. De computer was er alleen niet bij. Een soepel geschreven zin kan ongemerkt iets toevoegen: een zonnige dag, een behulpzame boer of een gevoel dat u helemaal niet genoemd heeft. Daarom geven we vandaag een andere opdracht dan bij een verzonnen sprookje: gebruik alleen wat ik vertel.
Het resultaat hoeft niet indrukwekkend te klinken. Een eenvoudige alinea die klopt is waardevoller dan een prachtig verhaal dat half verzonnen is. U bepaalt welke woorden bij u passen, wat onzeker blijft en of u het later wilt delen.
Wat heeft u nodig?
Neem ongeveer twintig minuten, een telefoon, tablet of computer met internet, en eventueel papier en een pen. We gebruiken de website van ChatGPT. Voor deze korte schrijfoefening is geen betaald abonnement nodig. De gratis versie kent wel gebruikslimieten. Verschijnt een melding om later terug te komen, dan kunt u uw notities bewaren en een andere keer verdergaan.
In onze proef konden we het tekstgesprek zonder account uitvoeren. Dat kan per moment of situatie verschillen. Vraagt de website u om in te loggen, gebruik dan uw bestaande account. Voor deze oefening hoeft u niets te installeren, geen bestand te uploaden en geen microfoon aan te zetten. We hebben de tekstchat in de browser getest; de bediening van losse telefoonapps kan afwijken.
Eerst even kiezen: welk klein moment?
Kies iets overzichtelijks: de eerste zelfgebakken taart, een regenachtige kampeerdag of een fietstocht die anders liep dan gepland. Probeer niet uw hele jeugd in één gesprek te stoppen. Een gebeurtenis met een begin en een einde is makkelijker te controleren.
Schrijf vijf of zes korte notities op. Bijvoorbeeld: wanneer ongeveer, met wie, waarheen, wat gebeurde er en hoe liep het af? Weet u iets niet meer, schrijf dat er meteen bij. ‘Ergens in de jaren zeventig’ is prima. U hoeft geen precies jaartal te bedenken om een verhaal compleet te laten lijken.
Gebruik bij uw eerste poging de fictieve oefennotities hieronder. Bij eigen herinneringen kunt u namen vervangen door ‘mijn zus’ of ‘een vriend’. Laat adressen, medische gegevens, familiegeheimen en gevoelige informatie over anderen weg. Uw tekst gaat naar een online dienst; een persoonlijk verhaal hoeft geen privé-dossier te worden.
Stap 1 — Open een nieuw gesprek
Typ chatgpt.com in de adresbalk van uw browser. Open een leeg gesprek; als er al een ander gesprek staat, kiest u ‘New chat’ of ‘Nieuw gesprek’. Zoek het vak waarin u uw bericht kunt typen. In onze proef heette dat ‘Chat with ChatGPT’.
Voer de opdracht uit de volgende stap in. Op een computer kunt u de tekst selecteren en kopiëren, in het berichtvak klikken en plakken. Op een telefoon begint selecteren meestal door uw vinger even op de tekst te houden. U mag de opdracht ook rustig overtypen. Stuur hem met de verzendknop naast het vak, meestal een pijl.
Stap 2 — Laat de AI eerst één vraag stellen
Neem deze opdracht over. De notities aan het einde zijn verzonnen oefenmateriaal, dus u deelt hiermee geen persoonlijke gegevens.
Help mij van losse notities één korte herinnering te maken. Gebruik uitsluitend de feiten die ik geef. Verzin geen namen, jaartallen, gesprekken, gevoelens of andere details. Stel eerst één vraag over iets dat ontbreekt en wacht op mijn antwoord. Schrijf pas wanneer ik zeg: maak nu het verhaal. Houd het dan onder 180 woorden, in de ik-vorm en gewone Nederlandse taal. Dit zijn fictieve oefennotities: in de jaren zeventig met mijn zus naar zee; geleende fiets; onderweg lekke band; bij een boerderij water gedronken; later toch het strand bereikt; het precieze jaar weet ik niet.
Wacht op het antwoord. De bedoeling is dat u eerst één vraag krijgt. Schrijft de AI toch meteen een lang verhaal? Antwoord dan: ‘Wacht nog met schrijven. Stel mij eerst één korte vraag.’ U hoeft niet opnieuw te beginnen.
In onze test kwam de vraag: ‘Wie repareerde de lekke band?’ Dat klinkt logisch, maar let op: nergens stond dat de band gerepareerd was. Misschien werd er verder gelopen. Ook een vraag van AI kan dus al een aanname bevatten.
Stap 3 — Niet weten mag gewoon
We antwoordden: ‘Dat weet ik niet meer. Laat dat dus open. Maak nu het verhaal.’ De AI maakte een korte tekst. Daarin stond onder meer: ‘Wie de band repareerde, weet ik niet meer.’
Op het eerste gezicht klinkt dat netjes. Toch suggereert de zin nog steeds dat iemand de band heeft gerepareerd. Dit is precies waarom we niet na de eerste versie stoppen. Een opdracht als ‘verzin niets’ helpt, maar is geen waterdichte garantie.
Bij uw eigen verhaal kunt u ook antwoorden: ‘Het was waarschijnlijk in de zomer, maar ik weet het niet zeker.’ Vraag dan om die twijfel te behouden of het seizoen weg te laten. Een open plek is geen fout die de computer voor u moet invullen.
Stap 4 — Leg de tekst naast uw notities
Lees zin voor zin. Herkent u elk detail? Is een gedachte ineens een feit geworden? Staat er iets over het weer, een naam of een gesprek dat niet in uw notities voorkomt? Streep zulke toevoegingen aan. Vraag daarna:
Controleer elke zin tegen mijn notities. Welke details heb je zelf toegevoegd of aangenomen? Geef daarna een versie zonder zulke toevoegingen. Zet onzekerheden apart onder Nog na te vragen.
In onze proef herkende ChatGPT de aanname over de reparatie. Het verwijderde die zin en gaf onder ‘Nog na te vragen’ het precieze jaar en wat er met de lekke band gebeurde. De herziene tekst was korter, maar bleef dichter bij de notities.
Deze controle door AI is een extra hulp, geen bewijs dat alles klopt. Vergelijk de nieuwe versie zelf opnieuw met uw oorspronkelijke woorden. Bewaar twijfel als twijfel. Een familielid kan zich hetzelfde voorval bovendien anders herinneren; u hoeft die verschillen niet glad te strijken.
Beeld gemaakt met AI.
Stap 5 — Laat het klinken zoals u
Misschien staat er een woord dat u nooit gebruikt. Dan mag het eenvoudiger. U kunt bijvoorbeeld vragen: ‘Vervang plechtige woorden door gewone woorden. Voeg geen gebeurtenissen of gevoelens toe.’ Of: ‘Maak twee korte alinea’s van deze tekst en laat alle feiten gelijk.’
Ook na zo’n kleine wijziging leest u alles nog een keer. Liever ‘We kwamen later toch op het strand’ dan een grootse slotzin over een ‘onvergetelijk avontuur’, als dat niet uw eigen beschrijving is. U mag het voorstel van de AI ook helemaal overslaan en zelf twee zinnen aanpassen.
Bewaar ook de losse notities
Bent u tevreden, kopieer dan de tekst naar een document of notitie die u normaal al gebruikt. Geef die een herkenbare naam, bijvoorbeeld ‘Fietstocht naar zee — eerste versie’. Zet uw oorspronkelijke notities en de open vragen eronder. Zo kunt u later zien wat u zelf wist en wat nog nagevraagd moest worden.
Controleer na het bewaren of begin en einde zijn meegekomen. Wij hebben de schrijfoefening getest, maar niet het opslaan in iedere mogelijke tekstapp. Gebruik daarom uw vertrouwde manier van bewaren. Deel het verhaal pas als u dat wilt en lees het nog even na voordat u het verstuurt.
Eén herinnering is genoeg voor vandaag
Probeer eerst het fictieve voorbeeld. Kies daarna, als u zin heeft, één eigen klein voorval. Een alinea van zes zinnen is al een resultaat. De AI helpt met de vorm; de herinnering en de laatste keuze blijven van u.
Kent u iemand die ook rustig met AI wil oefenen? Stuur de gratis inschrijflink van AI voor de Senior gerust door. Elke zondag behandelen we een praktische toepassing, met uitleg om zelf te proberen.
AI voor de Senior
