De meeste uitleg over AI blijft hangen bij het recept voor tomatensoep. Dat is jammer. Want de systemen die deze zomer uitkwamen, kunnen inmiddels iets heel anders. Ze voeren opdrachten uit die uit meerdere stappen bestaan. Ze lezen een stapel documenten in één keer. En ze onthouden wie u bent.

Deze nieuwsbrief gaat dieper. We kijken onder de motorkap. En daarna laten we drie toepassingen zien die verder gaan dan een boodschappenlijstje.

📌 Wat leert u vandaag:
• De drie doorbraken achter de nieuwe AI-systemen
• Welk systeem waarvoor gemaakt is
• Oud handschrift laten ontcijferen voor uw stamboom
• Documenten vergelijken en een bezwaarbrief opstellen

Tot voor kort deed AI één ding: u stelde een vraag, u kreeg tekst terug. Wat u met die tekst deed, was uw probleem.

De nieuwe systemen doen meer. OpenAI noemt de belangrijkste vernieuwing van GPT-6 Astra "computergebruik". Het systeem kan zelf een webpagina openen, een formulier invullen, een agenda ordenen en een document opstellen. Niet één handeling, maar een reeks handelingen achter elkaar.

De vakterm hiervoor is agent: een AI die zelfstandig stappen zet in plaats van alleen tekst levert. Dat is precies waarom dit soort systemen voorlopig niet voor thuisgebruik zijn. Een AI die zelf op knoppen drukt, kan ook de verkeerde knop kiezen. Er is nog altijd iemand nodig die meekijkt.

De tweede verandering is minder zichtbaar maar nuttiger. De systemen "denken" langer voor ze antwoorden. Ze splitsen een moeilijke vraag zelf op in stappen.

Daarnaast kunnen ze veel meer tekst in één keer overzien. Vroeger raakte een AI de draad kwijt bij een lang document. Nu kunt u drie polissen, een jaarrekening of een dik gemeentelijk besluit ineens aanbieden. Het systeem houdt het overzicht en kan de stukken naast elkaar leggen.

Voor u is dat de belangrijkste winst. Uw lastigste post is meestal niet kort.

Dit klinkt saai, maar het bepaalt wat u volgend jaar gratis krijgt.

Anthropic bracht in juli Claude Opus 5 uit: bijna even goed als hun topsysteem, voor ongeveer de helft van de prijs. Claude Fable 5.1 werd op 1 september nog eens een kwart goedkoper dan zijn voorganger. Google bracht deze zomer drie steeds snellere versies van Gemini uit.

De regel is simpel. Wat vandaag duur en professioneel is, zakt binnen een jaar door naar de gewone apps. De functies uit deze nieuwsbrief komen dus vanzelf uw kant op.

GPT-6 Astra (OpenAI, 3 september). Het krachtigste systeem van OpenAI tot nu toe. Gemaakt voor werk en programmeren. Zit alleen in de betaalde abonnementen, niet in de gratis versie. Een abonnement kost ongeveer €23 per maand.

Claude Fable 5.1 en Mythos 5.1 (Anthropic, 1 september). Twee namen, maar onder de motorkap hetzelfde systeem. Fable is voor iedereen beschikbaar, met extra veiligheidsmaatregelen ingebouwd. Mythos gaat alleen naar zorgvuldig gescreende organisaties.

Dat onderscheid heeft een geschiedenis. De vorige versie kwam op 9 juni uit. Drie dagen later blokkeerde Anthropic wereldwijd de toegang, op bevel van het Amerikaanse ministerie van Handel. Pas op 1 juli kon de rest van de wereld er weer bij. Zo streng wordt er inmiddels naar deze systemen gekeken.

Gemini 3.8 (Google, 2 september) en Grok 4.6 (xAI, 12 augustus) completeren het rijtje.

Eén kanttekening die u zelden in de krant leest: alle prestatiecijfers komen van de makers zelf. Onafhankelijke controle ontbreekt nog. Wees dus voorzichtig met woorden als "revolutionair".

Wie stamboomonderzoek doet, loopt vast op het handschrift van 1880. De nieuwe systemen lezen dat schrift verrassend goed.

Dit kon vorig jaar nog niet goed. Nu wel.

Belangrijk: de keuze blijft van u. Controleer elk bedrag bij de verzekeraar zelf voor u iets ondertekent.

Ontvangt u een WOZ-beschikking of een besluit van de gemeente waar u het niet mee eens bent?

De bezwaartermijn haalt u níet uit de AI. Die staat in de brief zelf. Kijk daar altijd zelf.

💡 Probeer dit vandaag: vertel de AI wie u bent

De meeste mensen beginnen elk gesprek opnieuw. Dat hoeft niet. Moderne systemen hebben een geheugen.

Typ eenmalig: "Onthoud dit voor onze volgende gesprekken. Antwoord altijd in het Nederlands. Leg dingen uit zonder computerjargon. Geef antwoorden in korte alinea's. Ik doe stamboomonderzoek en tuinier graag."

Vanaf dat moment zijn alle antwoorden op u afgestemd. Dit scheelt elke keer opnieuw uitleggen.

🔒 De nieuwe valkuil: een zelfverzekerde fout

De bekende waarschuwingen over nepberichten kent u inmiddels. Deze is anders, en past bij wat u hierboven las.

Naarmate de systemen beter worden, worden hun fouten móeilijker te zien. Een verzonnen jaartal of een niet-bestaand wetsartikel staat er net zo keurig en zelfverzekerd als een juist antwoord. Vakmensen noemen dit een hallucinatie: de AI verzint iets dat klopt qua vorm, maar niet qua feit. Vooral bij Nederlandse regels en recente gebeurtenissen gebeurt dit.

Twee gewoontes helpen:

→ Vraag na een belangrijk antwoord: "Hoe zeker ben je hiervan en waar komt dit vandaan?" Goede systemen geven dan eerlijk hun twijfel toe.

→ Controleer bedragen, data en termijnen altijd in het originele document of bij de instantie zelf.

En één ding bij het uploaden van post: op officiële brieven staat vaak uw burgerservicenummer of rekeningnummer. Dek dat af voor u de foto maakt, of streep het door. De AI heeft het niet nodig om de brief uit te leggen.

Vragen over dit onderwerp? Stuur een e-mail naar [email protected] of kijk op www.aivoordesenior.nl

📬 Volgende week: uw eigen digitale archief opbouwen — brieven, foto's en documenten terugvinden zonder zoeken.

Hartelijke groet en veel plezier met uitproberen!

💬 Help ons meer senioren te bereiken! Deel www.aivoordesenior.nl met uw familie en vrienden.